H Προύσα και ο Καραγκιόζης

Η ΠΡΟΥΣΑ

Με την πιθανότερη εκδοχή να ταυτίζεται με την Κίο, άλλη αρχαία ελληνική αποικία των Μεγαρέων, η Προύσα πήρε το όνομά της από τον καιρό των επιγόνων του Μ. Αλεξάνδρου από τον βασιλιά της Βιθυνίας Προύσιο τον Α΄ (202 π.Χ.). Η πόλη αυτή αναπτύχθηκε σημαντικά κατά την Βυζαντινή Αυτοκρατορία, καθώς ήταν το δυτικό τέρμα του τεράστιας οικονομικής σημασίας δρόμου του μεταξιού. Πέφτοντας το 1326 στα χέρια των Οθωμανών Τούρκων ανακηρύχθηκε σε (πρώτη ιστορικά) πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας…
Σήμερα με τα σχεδόν 3 εκατομμύρια κατοίκους της (2,740,970 στατιστική απογραφή 2013), αποτελεί την 4η σε πληθυσμό πόλη της Τουρκίας, πίσω από την Κωνσταντινούπολη, την Άγκυρα και την Σμύρνη), ενώ συνεχίζει να αναπτύσσεται (όπως άλλωστε όλη η δυτική πλευρά της Τουρκίας της Κωνσταντινούπολης συμπεριλαμβανομένης) με φρενήρης ρυθμούς.

Ο ΓΕΝΕΘΛΙΟΣ ΤΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ
Εδώ, λοιπόν, γεννήθηκαν μεταξύ άλλων, ο Μανώλης Ανδρόνικος και ο Κάρολος Κουν, αλλά ο πιο γνωστός Προυσιώτης θα πρέπει να είναι, αναμφίβολα, ο …Καραγκιόζης! Ισχυρή τοπική παράδοση αναφέρει τον Καραγκιόζη ως υπαρκτό πρόσωπο και μάλιστα ισχυρίζεται πως έζησε πριν την Άλωση! Πρόκειται για μία από τις δύο εκδοχές που προωθούν οι από την απέναντι πλευρά του Αιγαίου, κατά την οποία δημιουργός του Καραγκιόζη ως λαϊκού θεάματος ήταν ο Σεΐχ Κιουστερί (Şeyh Küşteri), που έζησε στην Προύσα και πέθανε το 1366.
Σύμφωνα με τον αντίστοιχο θρύλο, ο Χατζηαβάτης και ο Καραγκιόζης ζούσαν στην Προύσα και συμμετείχαν στην κατασκευή ενός τζαμιού για το Σουλτάνο, ο πρώτος ως επιστάτης και ο δεύτερος ως εργάτης. Οι διάλογοι των δύο ανδρών ήταν τόσο διασκεδαστικοί, ώστε όλοι οι υπόλοιποι εργάτες τους χάζευαν και καθυστερούσαν. Όταν ο Σουλτάνος πληροφορήθηκε την αιτία της καθυστέρησης των έργων διέταξε το θάνατο τους. Όμως στη συνέχεια στενοχωρήθηκε και μεταμελήθηκε για την απόφαση του αυτή. Έτσι ο Σεΐχ Κιουστερί, τάχα μου, δημιούργησε τις φιγούρες τους για να τον παρηγορήσει.

ΠΗΓΗ:  facebook, ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ Αλησμονητες Πατριδες 

Καραγκιόζης

Λαϊκό θέατρο σκιών, ανατολίτικης προέλευσης, που πήρε το όνομά του από τον πρωταγωνιστή του, τον Καραγκιόζη, ένα πανέξυπνο τύπο, μόνιμα φτωχό και σαρκαστή των πάντων.

Για την καταγωγή του Καραγκιόζη έχουν διατυπωθεί αρκετές θεωρίες. Πιο πειστική είναι αυτή που τον θέλει να κατάγεται από τη μακρινή Ανατολή (Κίνα και Ινδία) και μέσω Τουρκίας να ήλθε στην Ελλάδα κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας. Ο τουρκικός Καραγκιόζης (Karagöz = μαυρομάτης στα τουρκικά) διαδόθηκε σε όλες τις επαρχίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήδη από τον 17ο αιώνα, διασκεδάζοντας το κοινό με την ιθυφαλλική εμφάνισή του και την αισχρολογία του.

Πρώτη γραπτή μαρτυρία για τον Καραγκιόζη στον ελληνικό χώρο έχουμε στις 18 Αυγούστου 1841, όταν η αθηναϊκή εφημερίδα «Ταχύπτερος Φήμη» αναγγέλλει: «Την 21 του παρόντος, θα παρουσιαστεί εις Ναύπλιον η κωμωδία του Καραγκιόζη, έχουσα αντικείμενον τον Χατζ-Αββάτην και Κουσζούκ-Μεϊμέτην». Το 1852 η εφημερίδα «Αθηνά» άσκησε κριτική στη διεύθυνση της Αστυνομίας Αθηνών, διότι ανεχόταν «την εν τισιν καφενείοις παράστασιν του λεγόμενου Καραγκιόζη, ενώ άλλοτε αυστηρώς εμποδίζετο αύτη». Και κατήγγηλλε ότι «αισχρών και ασέμνων πράξεων σκηναί παρίστανται δια των νευροσπάστων εις τα βωμολοχικά τοιαύτα των Ασιατών θέατρα», ώστε η διαφθορά να περνάει σε ολόκληρη την κοινωνία, αφού «απειράριθμον πλήθος διαφόρων παίδων, και πολλοί μάλιστα εκ των μαθητών των γυμνασίων και των σχολείων μας» σύχναζαν εκεί κάθε βράδυ «αδιακόπως».

Ο εξελληνισμός του Καραγκιόζη πρέπει να ξεκίνησε το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, από την Ήπειρο, όταν καραγκιοζοπαίχτες της εποχής εκείνης παρουσίαζαν την παράσταση με το Μεγαλέξανδρο και το φίδι, συνδέοντας έτσι για πρώτη φορά τον Καραγκιόζη με την ελληνική λαϊκή παράδοση. Η Πάτρα ήταν το μέρος, όπου ο Καραγκιόζης εξελληνίστηκε οριστικά μέσα από τις καινοτομίες, που επέφερε σε πρόσωπα και θέματα ο καραγκιοζοπαίχτης Μίμαρος, καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Δημητρίου Σαραντούνη (1865-1912).

Ο Μίμαρος δημιούργησε νέους χαρακτήρες (Κολλητήρι, Σιορ Διονύσιος, Βεληγκέκας), έστρεψε τις παραστάσεις του Καραγκιόζη και προς το ηρωικό δράμα (με αναφορές στους ήρωες του ‘21), μεγάλωσε τη σκηνή, τοποθετώντας την καλύβα και το σαράι, ενώ άρχισε να φτιάχνει τις φιγούρες με χαρτόνι και όχι από τενεκέ, όπως κατασκευάζονταν μέχρι τότε. Ο μαθητής του Μίμαρου, Γιάννης Ρούλιας, δημιούργησε τον τύπο του Μπαρμπαγιώργου, ο Γιάννης Μώρος τον Σταύρακα και ο σπουδαίος καραγκιοζοπαίχτης Αντώνης Μόλλας (1871-1949) λιγότερο δημοφιλείς ήρωες, όπως τον Πεπόνια, τον Καικαί και τον Νώντα.

Οι παραστάσεις του Καραγκιόζη ήταν ιδιαίτερα δημοφιλείς στη χώρα μας μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και προσέλκυαν κόσμο κάθε ηλικίας. Σταδιακά, μετά τον πόλεμο και με την άνοδο του κινηματογράφου, ο Καραγκιόζης άρχισε να χάνει την αίγλη του και περιορίστηκε μόνο στο παιδικό κοινό. Στις μέρες μας και τα παιδιά ακόμα δείχνουν να τον εγκαταλείπουν, έχοντας ανακαλύψει νέους ήρωες από την τηλεόραση και το διαδίκτυο.

Οι βασικοί ήρωες του Καραγκιόζη

Καραγκιόζης: Ο πρωταγωνιστής του θεάτρου σκιών. Είναι κακάσχημος και καμπούρης, μόνιμα φτωχός και σαρκαστής των πάντων. Σοφίζεται χίλια τεχνάσματα για να τα βολέψει στη ζωή και τα καταφέρνει περίφημα, μ’ όλο που φορτώνεται καρπαζιές κάθε τόσο. Σύμφωνα με το συγγραφέα Γιώργο Ιωάννου «το σπουδαιότερο μήνυμά του μπροστά στην απελπισία της νεοελληνικής ζωής είναι ο αντιστασιακός αμοραλισμός του και το αιώνιο κέφι του».

Κολλητήρης και Κοπρίτης: Γιοι του Καραγκιόζη, «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» του πατέρα τους.

Μπαρμπαγιώργος: Θείος του Καραγκιόζη, που εκφράζει τον πρωτόγονο,  απλοϊκό, αλλά αχάλαστο Έλληνα. Ζει σε κάποιο χωριό της Ρούμελης και έρχεται στην πόλη για δουλειές ή για να βοηθήσει τον ανιψιό του.

Χατζηαβάτης: Φοράει τουρκική φορεσιά και σκούφια. Είναι τίμιος και σοβαρός, αλλά συχνά ενδίδει στους πειρασμούς του Καραγκιόζη και διαπράττει μαζί του διάφορες μικροαπάτες. Του αρέσει να κολακεύει τους ισχυρούς και στη νεοελληνική ζωή έχει ταυτιστεί με τον δουλοπρεπή τύπο, «τον αιώνια συμβιβαστικό και συνεργαζόμενο πάντα με τις δυνάμεις κατοχής της εξουσίας.» (Ιωάννου)

Σιορ-Διονύσιος ή Νιόνιος: Είναι κατά φαντασία αριστοκράτης, που δυτικοφέρνει και μιλάει με το ζακυνθινό ιδίωμα.

Σταύρακας: Μάγκας και ψευτοπαλληκαράς, φίλος του Καραγκιόζη, που συχνά πυκνά τον χλευάζει.

Βεληγκέκας: Τουρκαλβανός, εκτελεστικό όργανο του Πασά.

Μορφονιός: Υπερβολικά άσχημος, με μεγάλο κεφάλι και τεράστια μύτη, που θεωρεί τον εαυτό του μέγα εραστή.

Εβραίος: Κατάγεται από τη Θεσσαλονίκη και μιλάει κακά ελληνικά.

Μπέης: Πλούσιος αστός, που αναθέτει δουλειές στο Καραγκιόζη μέσω του Χατζηαβάτη.

Βεζύρης ή Πασάς: Αντιπροσωπεύει την τουρκική εξουσία.


ΠΗΓΗ: Σαν Σήμερα

"Η κόρη του Καραγκιόζη" στο Νέο Ροεινό

Η Ερασιτεχνική Θεατρική Ομάδα του Πολιτιστικού Συλλόγου Αρχαίας Επιδαύρου παρουσιάζει την Θεατρική Παράσταση "Η Κόρη του Καραγκιόζη" σήμερα Κυριακή 7 Αυγούστου και ώρα 9 μ.μ. στην πλατεία του Νέου Ροεινού.

Η Μαγεία του Θεάτρου Σκιών μεταφέρεται στη Θεατρική Σκηνή και ο Καραγκιόζης πάντα επίκαιρος και διαχρονικός ζωντανεύει και πλημμυρίζει με χρώμα κέφι και κυρίως χιούμορ το Θεατρικό Σανίδι.

Μια Νύφη, Τρείς Γαμπροί και η Μεγάλη Πείνα του Καραγκιόζη είναι τα συστατικά του σεναρίου που έγραψε το μέλος της Θεατρικής Ομάδας κ. Ευαγγελία Σμυρλή και μας υπόσχονται άφθονο γέλιο.

Στη Θεατρική Παράσταση συμμετέχουν:

Κολητήρης: Νίκος Γεώργας 
Γιάννης (Με ένα Ν): Τάσος Χρόνης 
Βίκυ Χατζηδάκρυ: Αναστασία Στεφανοπούλου 
Αγλαία: Γεωργία Σάκκουλη 
Σταύρακας: Αναστασία Γεώργα 
Νιόνιος: Κώστας Μαγγέλης 
Χατζηαβάτης: Δημήτρης Γκίνης 
Μπάρμπα Γιώργος: Κώστας Γεώργας 
Μορφονιός: Γεώργιος Τσόλης 
Ιζαμπέλα: Γεωργία Παγίδα - Δρόσου 
Καραγκιόζης: Μάρκος Ανδριγιαννάκης 


ΠΗΓΗ: Αργολικές Ειδήσεις

Καραγκιόζης στη Νέα Τίρυνθα

Ο Μορφωτικός & Πολιτιστικός Σύλλογος Νέας Τίρυνθας παρουσιάζει έναν από τους σημαντικότερους τεχνίτες του Θεάτρου Σκιών, τον Άθω Δανέλλη, με την ξεκαρδιστική κωμωδία «Το μεγάλο κατόρθωμα του Καραγκιόζη», παράσταση για μικρούς και μεγάλους.

Κυριακή 3 Ιουλίου 2016
Ώρα: 21:30
Γη.παιδό.τοπος (Θεατράκι 5Χ5) Νέα Τίρυνθα
Είσοδος: 2€

Ο Άθως Δανέλλης είναι ένας από τους λίγους σημερινούς επαγγελματίες εκπροσώπους της παράδοσης του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών. Κατάγεται από την Κρήτη. Σε πολύ μικρή ηλικία γνώρισε και αγάπησε τον Καραγκιόζη δίπλα σε παλιούς δασκάλους της Τέχνης. Γρήγορα ξεκίνησε να παίζει και να μελετά το Θέατρο Σκιών.

Σπούδασε δημοσιογραφία στην Αγγλία. Συνεργάστηκε με την Ε.Ρ.Α., την ελεύθερη ραδιοφωνία και τον περιοδικό Τύπο. Παρουσίασε σειρές εκπομπών με θέμα το ελληνικό και παγκόσμιο Θέατρο Σκιών, ενώ συμμετείχε σε θεατρικές, κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές.

Με τον "Αθηναϊκό Θίασο Σκιών" του, έχει λάβει μέρος σε πολλά φεστιβάλ στην Ελλάδα και το εξωτερικό (Η.Π.Α., Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία κ.α.).

Το 1997 ήταν βασικός συνεργάτης στην πρωτοποριακή "Όπερα Σκιών" του Νίκου Μαμαγκάκη σε σκηνοθεσία Γιάννη Σμαραγδή, η οποία παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Το 1998, ίδρυσε το "Αρχείο Ελληνικού Θεάτρου Σκιών" με σκοπό την αποκατάσταση και αξιοποίηση των θεατρικών κειμένων και ιστορικών στοιχείων του Ελληνικού Καραγκιόζη.

Διατηρεί από το 1989 μόνιμες σκηνές με βραδινές παραστάσεις για ενήλικο κοινό, όπου παρουσιάζει σπάνια έργα από το ξεχασμένο ρεπερτόριο του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών καθώς και δικές του πρωτότυπες δημιουργίες κρατώντας ζωντανή αυτή την τόσο σημαντική λαϊκή θεατρική παράδοση.

Διδάσκει την τέχνη του Θεάτρου Σκιών (ιστορία και θεωρία, ύφος και μίμηση, ρόλος της μουσικής στην παράσταση, κατασκευή και ζωγραφική φιγούρας, σκηνικού και ρεκλάμας) σε σεμινάρια ανά την Ελλάδα και το εξωτερικό, γράφει άρθρα και μελέτες και έχει την επιμέλεια εκδόσεων, ραδιοφωνικών εκπομπών και παραστάσεων.

Από το 2007 ως το 2010 συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο, παρουσιάζοντας παραστάσεις παραδοσιακού Θεάτρου Σκιών.

Τις περιόδους 2009, 2010 και 2011 συνεργάστηκε με τον Διονύση Σαββόπουλο σε παραστάσεις που παρουσιάστηκαν στο Θέατρο Παλλάς και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.


ΠΗΓΗ: anagnostis.org